Bản Lĩnh CEO – Làm Gì Khi Doanh Nghiệp Không Còn Lựa Chọn Dễ Dàng?

Bản Lĩnh CEO – Làm Gì Khi Doanh Nghiệp Không Còn Lựa Chọn Dễ Dàng?

Làm CEO thường được nhìn từ phía hào nhoáng: xây dựng một công ty từ con số 0, dẫn dắt đội ngũ, tạo ra sản phẩm, gọi vốn và đưa doanh nghiệp tăng trưởng. Nhưng khi những điều đó không diễn ra như kỳ vọng, người đứng đầu phải đối mặt với một thực tế hoàn toàn khác: tiền mặt cạn dần, nhân sự rời đi, sản phẩm gặp vấn đề, chiến lược không còn hiệu quả và những quyết định khó khăn liên tục xuất hiện.

Đó cũng là nơi Bản lĩnh CEO (tên cũ: Gian nan chồng chất gian nan) – tựa tiếng Anh The Hard Thing About Hard Things – tập trung vào. Ben Horowitz không viết một cuốn cẩm nang chỉ ra con đường bằng phẳng để xây dựng doanh nghiệp. Ông đi thẳng vào những thời điểm khó khăn nhất, khi CEO phải đưa ra quyết định mà gần như không có lựa chọn nào thực sự dễ dàng.

Khi điều khó nhất của CEO là phải tiếp tục

Có rất nhiều tài liệu nói về cách bắt đầu một doanh nghiệp, xây dựng sản phẩm hay phát triển một công ty. Nhưng thực tế điều hành doanh nghiệp lại không diễn ra theo một kế hoạch hoàn hảo. Sẽ có lúc sản phẩm chưa đạt kỳ vọng, thị trường thay đổi, người giỏi rời đi, doanh nghiệp thiếu tiền hoặc một quyết định trước đó bộc lộ những hậu quả không lường trước.

Ben Horowitz gọi giai đoạn mà hàng loạt vấn đề dồn đến cùng lúc là “The Struggle” – cuộc vật lộn mà người lãnh đạo gần như không thể tránh khỏi. Đó là lúc CEO có thể cảm thấy mất phương hướng, cô độc, nghi ngờ chính mình và tự hỏi tại sao mọi thứ lại trở nên khó khăn đến vậy.

Nhưng theo tinh thần của cuốn sách, khó khăn không phải một dấu hiệu cho thấy người lãnh đạo đã thất bại. Nó là một phần của hành trình xây dựng doanh nghiệp. Khi mọi thứ bắt đầu sụp đổ, công việc của CEO không phải là than trách hoàn cảnh mà là tìm cách giữ mọi thứ đứng vững và tiếp tục tìm kiếm giải pháp.

Điều quan trọng là đừng rời khỏi cuộc chơi quá sớm. Khi hoàn cảnh thay đổi, những lựa chọn mới cũng có thể xuất hiện. Một phương án hôm nay tưởng như không thể thực hiện đôi khi lại trở thành lựa chọn khả thi khi một biến số khác thay đổi.

CEO phải quyết định ngay cả khi không có đáp án hoàn hảo

Một trong những khó khăn lớn nhất của việc điều hành doanh nghiệp là có những quyết định không thể giải bằng một công thức có sẵn.

Sa thải một nhân viên vốn từng là bạn bè. Thay thế một lãnh đạo cấp cao. Đối mặt với một người không còn đáp ứng yêu cầu của vị trí. Cân bằng lợi ích của nhân viên với áp lực từ cổ đông. Thay đổi chiến lược khi hướng đi hiện tại không còn phù hợp. Hay quyết định liệu đã đến lúc bán công ty hay tiếp tục phát triển.

Những lựa chọn như vậy đều có cái giá của chúng.

Bản lĩnh CEO không cố biến những tình huống đó thành những bài toán có một đáp án duy nhất. Thay vào đó, cuốn sách đưa người đọc đến gần hơn với thực tế của việc ra quyết định trong điều kiện thiếu thông tin, áp lực cao và không có phương án hoàn hảo.

Đó cũng là một trong những khác biệt quan trọng giữa lý thuyết quản trị và thực tế điều hành. Khi đứng ngoài một vấn đề, người ta có thể dễ dàng đưa ra lời khuyên. Nhưng khi chính doanh nghiệp, nhân viên, khách hàng và tương lai của công ty phụ thuộc vào quyết định của mình, mọi lựa chọn đều trở nên nặng nề hơn.

Vì vậy, bản lĩnh của CEO không nhất thiết nằm ở việc luôn biết phải làm gì, mà nằm ở khả năng vẫn đưa ra quyết định và hành động khi chưa thể chắc chắn mình đang có đáp án đúng.

Khi doanh nghiệp gặp khủng hoảng, cách lãnh đạo cũng phải thay đổi

Một nội dung nổi bật trong cuốn sách là sự khác biệt giữa “peacetime CEO” và “wartime CEO”.

Trong giai đoạn doanh nghiệp ổn định, CEO có thể tập trung vào tăng trưởng dài hạn, xây dựng tổ chức, thiết lập quy trình, phát triển đội ngũ và tối ưu hóa hoạt động. Nhưng khi công ty đối mặt với một mối đe dọa nghiêm trọng, ưu tiên có thể thay đổi hoàn toàn.

Lúc này, CEO phải tập trung vào vấn đề cấp bách nhất, đưa ra những quyết định khó khăn và bảo vệ sự tồn tại của doanh nghiệp. Cách lãnh đạo phù hợp trong thời kỳ ổn định chưa chắc phù hợp khi công ty đang ở giữa khủng hoảng.

Điều đó đòi hỏi người đứng đầu phải nhận ra doanh nghiệp đang ở trạng thái nào và điều chỉnh cách lãnh đạo theo hoàn cảnh, thay vì cố áp dụng một phong cách cho mọi tình huống.

Giữ con người trước khi nghĩ đến sản phẩm và lợi nhuận

Điều hành doanh nghiệp không chỉ là những con số trên báo cáo tài chính. Một trong những quan điểm được nhấn mạnh trong các nội dung về cuốn sách là thứ tự People – Products – Profits: con người, sản phẩm rồi mới đến lợi nhuận.

Lý do khá thực tế. Những con người phù hợp tạo nền tảng để xây dựng sản phẩm tốt; sản phẩm tốt mới có thể tạo ra kết quả kinh doanh bền vững.

Vì vậy, tuyển dụng không đơn giản là tìm một người có hồ sơ đẹp nhất. CEO cần xác định doanh nghiệp thực sự cần thế mạnh nào ở từng thời điểm và tìm người có năng lực phù hợp với yêu cầu đó. Một người từng thành công trong một doanh nghiệp lớn chưa chắc đã phù hợp với startup, bởi nhịp độ công việc, mức độ chủ động và khả năng bắt tay trực tiếp vào vấn đề có thể rất khác nhau.

Ngược lại, khi một nhân sự không còn phù hợp, CEO cũng phải đủ bản lĩnh để xử lý vấn đề thay vì trì hoãn chỉ vì quyết định đó khó khăn.

Khi sự minh bạch quan trọng hơn một bức tranh đẹp

Khủng hoảng thường tạo ra áp lực khiến lãnh đạo muốn duy trì tinh thần tích cực bằng cách giảm nhẹ hoặc che giấu những vấn đề đang xảy ra. Nhưng nếu đội ngũ không biết doanh nghiệp thực sự đang gặp chuyện gì, họ cũng không thể tham gia giải quyết vấn đề.

Đó là lý do giao tiếp và sự minh bạch trở thành một phần quan trọng trong lãnh đạo.

Nói rõ điều gì đang xảy ra không có nghĩa là CEO phải có sẵn tất cả câu trả lời. Đôi khi điều đội ngũ cần biết trước tiên chỉ là vấn đề thực sự nằm ở đâu để cùng tìm cách giải quyết.

Khi doanh nghiệp gặp khó khăn, niềm tin không được xây dựng bằng những lời trấn an chung chung. Nó được xây dựng bằng khả năng đối diện với sự thật, giao tiếp rõ ràng và cùng nhau hành động.

Bản lĩnh CEO được hình thành trong những thời điểm khó khăn nhất

Nhìn xuyên suốt những nội dung được chia sẻ trong Bản lĩnh CEO, có thể thấy Ben Horowitz không cố tạo ra hình ảnh một người lãnh đạo luôn bình tĩnh, luôn biết đáp án và luôn đưa ra quyết định đúng.

Ngược lại, cuốn sách cho thấy phía sau một doanh nghiệp là những con người cũng có lúc căng thẳng, hoài nghi, mắc sai lầm và muốn bỏ cuộc. CEO có thể là người chịu trách nhiệm cuối cùng, nhưng không có nghĩa họ phải tự mình gánh mọi thứ. Việc chia sẻ gánh nặng, tìm kiếm sự hỗ trợ và huy động sức mạnh của cả đội ngũ có thể trở nên đặc biệt quan trọng trong những giai đoạn khó khăn.

Và có lẽ đó chính là lý do cuốn sách không đưa ra một công thức cố định cho mọi vấn đề. Những tình huống khó trong kinh doanh vốn không có công thức chung. Mỗi doanh nghiệp có hoàn cảnh, con người, thị trường và những giới hạn riêng. Điều Horowitz có thể chia sẻ là những gì ông đã trải qua, những quyết định ông từng phải đối mặt và những bài học được rút ra từ chính quá trình đó.

Bản lĩnh CEO không dạy bạn cách để doanh nghiệp không bao giờ gặp khó khăn. Cuốn sách đặt ra một câu hỏi thực tế hơn: Bạn sẽ làm gì khi khó khăn chắc chắn xuất hiện?

Với những nhà sáng lập đang xây dựng startup, CEO và chủ doanh nghiệp đang trực tiếp điều hành công ty, hay những người chuẩn bị bước vào vị trí lãnh đạo, Bản lĩnh CEO mang đến một góc nhìn thẳng thắn về phần ít hào nhoáng nhất của hành trình kinh doanh: những quyết định khó, những thời điểm bất định và trách nhiệm phải tiếp tục tiến lên ngay cả khi không có lựa chọn hoàn hảo.

Bởi đôi khi, điều làm nên bản lĩnh của một CEO không phải là cách họ chiến thắng khi mọi thứ thuận lợi, mà là cách họ đứng vững khi mọi thứ trở nên khó khăn nhất.