Những định kiến kéo dài về một thế giới Hồi giáo “lạc hậu và hiếu chiến” đã che khuất một sự thật: Nếu không có thành quả của văn hóa Hồi giáo, thì châu Âu, và toàn nhân loại, sẽ phải mất nhiều thế kỷ nữa mới nối lại được nguồn mạch giữa chúng ta với nền triết học rực rỡ của Hy Lạp.

Cuốn sách “Di sản Tư tưởng Ả Rập trong dòng chảy lịch sử nhân loại” của nhà Đông phương học người Anh De Lacy Evans O’Leary, là một tác phẩm tổng quan có hệ thống về sự phát triển tư tưởng Ả Rập từ thế kỷ VI đến XIII, sẽ giúp bạn đọc thoát ra các định kiến sai lầm và khám phá những sự thật thú vị đó.

Những nỗ lực nghiên cứu đã cho thấy rằng chính những đóng góp của thế giới Hồi giáo đã giúp châu Âu bước vào thời Phục hưng với đặc trưng là trào lưu cổ điển học, tức nỗ lực khám phá lại những tác phẩm và giá trị văn hóa, nhất là triết học, của Hy Lạp cổ đại. Nỗ lực này chủ yếu dựa vào, và được kích thích bởi, nguồn tài liệu Ả Rập do họ dịch từ các tác phẩm Hy Lạp, hoặc các triết gia Ả Rập bình luận về nền triết học đó. Vì trong thời của Đế quốc La Mã, không hề có trào lưu dịch thuật tác phẩm Hy Lạp (nhất là triết học) mặc dù họ tiếp thu thần thoại và tôn giáo Hy Lạp.

Cuốn sách này trình bày chi tiết sự phát triển của Hồi giáo, trong đó có các nhánh chính như Shia, Sunni, và Sufi (phái thần bí), và nhiều nhánh nhỏ khác. Từ Baghdad xứ sở của Nghìn lẻ một đêm, chúng ta đi qua Tây Ban Nha thuộc Hồi giáo, nơi triết học Ả Rập được vun bồi bởi các học giả Hồi giáo cũng như Do Thái. Sau cùng chúng ta sẽ thấy Platon và Aristoteles được giới thiệu lại cho châu Âu như thế nào thông qua các học giả Thiên Chúa giáo, và trở thành một trong những yếu tố tiên báo cho thời Phục hưng ở Ý.

Nếu bạn muốn tìm hiểu lịch sử tư tưởng Hồi giáo, thì đây là cuốn sách không thể bỏ qua. Nhất là trong bối cảnh tài liệu tiếng Việt về chủ đề này còn khan hiếm, cuốn sách được xem như một cánh cửa nền tảng giúp độc giả nhanh chóng nắm bắt tư tưởng Ả Rập một cách hệ thống và toàn diện.

De Lacy Evans O’Leary (1872–1957) là một học giả, nhà thần học và nhà nghiên cứu tôn giáo người Anh, nổi tiếng với các công trình chuyên sâu về lịch sử Thiên Chúa giáo, Hồi giáo và tư tưởng triết học Trung Cổ. Ông được biết đến là một trong những học giả phương Tây đầu tiên có công giới thiệu, giải thích và phân tích sự ảnh hưởng của văn hóa Ả Rập – Hồi giáo đối với nền triết học và khoa học châu Âu thời Trung Cổ.

Tiểu sử và sự nghiệp học thuật

De Lacy O’Leary sinh năm 1872 tại Limerick, Ireland (Ai-len) và qua đời năm 1957. Ông theo học thần học, ngôn ngữ học và triết học phương Đông tại Đại học Oxford và sau đó trở thành giáo sĩ trong Giáo hội Anh (Anglican Church).

Trong suốt cuộc đời, O’Leary vừa là mục sư, vừa là giảng viên đại học, đồng thời là tác giả của nhiều công trình nghiên cứu học thuật về tôn giáo, ngôn ngữ và triết học.

Các lĩnh vực nghiên cứu chính

O’Leary tập trung vào ba mảng chính:

Lịch sử Kitô giáo phương Đông – đặc biệt là các giáo phái ở Syria, Ai Cập, và vùng Cận Đông.

Ảnh hưởng của Hồi giáo và triết học Ả Rập đối với nền học thuật phương Tây.

Ngôn ngữ và văn hóa Syria cổ – ông là một trong những chuyên gia đầu tiên nghiên cứu về văn học Syria Kitô giáo.

Một số tác phẩm nổi bật của ông gồm:

How Greek Science Passed to the Arabs (Cách khoa học Hy Lạp được truyền sang người Ả Rập, 1949) – tác phẩm nổi tiếng nhất, trình bày cách mà các tri thức Hy Lạp cổ được người Ả Rập tiếp nhận, bảo tồn và phát triển, sau đó quay trở lại châu Âu.

Arabic Thought and Its Place in History (Tư tưởng Ả Rập và vị trí của nó trong lịch sử, 1922) – nghiên cứu sâu về vai trò của triết học Hồi giáo trong nền văn minh nhân loại.

The Syriac Church and Fathers (Giáo hội và các giáo phụ Syria, 1933).

Colloquial Arabic – sách hướng dẫn ngôn ngữ Ả Rập thông dụng.

 Đóng góp học thuật

De Lacy O’Leary là một trong những học giả đầu tiên mở rộng cầu nối giữa tri thức phương Đông và phương Tây, cho thấy vai trò quan trọng của thế giới Ả Rập – Hồi giáo trong việc gìn giữ và truyền bá tri thức Hy Lạp cổ đại. Công trình của ông vẫn được coi là tài liệu tham khảo quan trọng trong lĩnh vực lịch sử tư tưởng và tôn giáo.