Hồi Ức Phú Nhuận - Phạm Công Luận - (Bìa Cứng)

Hồi Ức Phú Nhuận - Phạm Công Luận - (Bìa Cứng)

“Nếu như ai cũng thích và có thể viết, sẽ có rất nhiều cuốn sách được xuất bản kể về từng vùng miền, dù đó là một tỉnh thành lớn, một thị trấn nhỏ hay chỉ một khu cư xá, một con phố. Điều này nói lên rằng vùng đất nào, dù lớn hay nhỏ cũng có thể là điều quan tâm, là vốn hiểu biết và kho cảm xúc đầy ắp trong hồi ức của bất cứ ai từng sống ở đó, không nhất thiết phải sinh ra, lớn lên hay sống cả đời với nó.”
(Lời tựa sách)

Một cuốn sách dành cho quê nhà Phú Nhuận

Cách đây gần một thập kỷ, tôi đã đọc cuốn Đa Kao trong tâm tưởng của tác giả Vĩnh Nhơn, được xuất bản tại Canada. Cuốn hồi ký này, với giọng văn chân thành và giản dị, kể về một khu đô thị nhỏ thuộc Sài Gòn xưa, nơi tác giả sinh ra và lớn lên trước khi định cư ở nước ngoài.

Cuốn sách đó đã gợi mở cho tôi ý tưởng viết về Sài Gòn xưa. Tôi bắt đầu nghiên cứu và xác định sẽ viết về bốn khu vực đô thị ở Sài Gòn – Gia Định thời trước. Những khu vực này có cư dân sinh sống lâu đời, di tích kiến trúc cổ và nhiều câu chuyện gia đình, quán xá mang phong vị riêng, cùng những nhân vật nổi tiếng từng cư ngụ.

Ban đầu, tôi dự định viết về khu vực Chợ Lớn từ năm 2017, nhưng vì nhiều lý do, bản thảo chỉ mới hoàn thành gần đây.

Cuốn sách tôi hoàn thành trước là Hồi ức Phú Nhuận, dày hơn 300 trang, viết về quận Phú Nhuận – nơi tôi sinh ra, lớn lên và hiện đang sinh sống.

Khi còn nhỏ, Phú Nhuận là trung tâm của quận Tân Bình thuộc tỉnh Gia Định, giáp ranh đô thành Sài Gòn. Nơi đây có nhiều di tích lịch sử như lăng mộ của Phó Tổng trấn Gia Định thành Trương Tấn Bửu và các danh thần nhà Nguyễn. Trong thời kỳ Pháp thuộc, giới thượng lưu thường đến đây để tận hưởng không khí trong lành. Người dân địa phương cũng thử nghiệm trồng cây cao su và phát triển các hoạt động giải trí như nhà hát trên đường Phan Đình Phùng.

Từ năm 1954 đến 1975, Phú Nhuận phát triển nhanh chóng với nhiều nhà hàng nổi tiếng như Ánh Hồng, các quán phở như Bắc Huỳnh, Quyền, Tàu Bay Phú Nhuận, và trung tâm thể dục thẩm mỹ của ông Nguyễn Thành Nhơn. Đây cũng là nơi khởi nguồn của hai đoàn cải lương Thủ Đô và Hương Mùa Thu, cùng nhiều lò võ danh tiếng.

Không gian những năm 1960 ghi dấu những con đường thân quen như Võ Di Nguy, Nguyễn Minh Chiếu, Trương Tấn Bửu, Võ Tánh, Lê Tự Tài, Cách Mạng, cùng các ngôi trường như Võ Tánh, Quốc Anh, Thánh Thomas, Đạt Đức và các hàng quán, tiệm mì đặc trưng.

Trong phần mở đầu chương "Dập dìu tài tử giai nhân", tôi viết: “Vùng đất này không phải là nơi có tỷ lệ người sang trọng, giàu có cao như quận 1, quận 3 hay quận 5… nhưng ở đây có cuộc sống khá êm đềm, vị trí thuận tiện cho cư dân.”

Phú Nhuận nằm sát đô thành Sài Gòn, chỉ cần băng qua một cây cầu là đến quận 1 hoặc quận 3. Nơi đây có nhiều biệt thự, sân golf, không gian xanh mát và đất cao không bị ngập. Chợ Phú Nhuận cung cấp đầy đủ nhu yếu phẩm, và nếu cần, chỉ cần qua cầu Kiệu là đến khu Tân Định sầm uất.

Trước năm 1975, Phú Nhuận có nhiều cơ sở văn hóa như tòa soạn Tuần báo Dân Mới, Tuần báo Thiếu Nhi, các nhà xuất bản như Như Ý, Đông Phương, Huyền Trân, Cảo Thơm, Phương Thảo, Yên Sơn, Triều Dương và các nhà in như Bùi Trọng Thúc, Khánh Hưng, Thái Hưng, Trường Thịnh. Ngoài ra, còn có ba hãng phim là Kim Cương Phim, Lam Sơn Phim và Mỹ Phương Phim. Đây cũng là nơi phát tích của hai đoàn cải lương đại ban.

Phú Nhuận thu hút nhiều người đến sinh sống, trong đó có đông đảo giới nghệ sĩ như Phạm Duy, Năm Châu – Kim Cúc, Kim Thoa, Bà Tùng Long, Duyên Anh, Dương Thiệu Tước, Thẩm Thúy Hằng, nhà văn Hồ Biểu Chánh, danh họa Nguyễn Gia Trí, nghệ sĩ Kim Cương và nhiều người khác.

Ban đầu, bản thảo có hơn 100 bài viết. Dự định phát hành trước Tết Quý Mão 2023, nhưng sau đó tôi quyết định cắt giảm hơn 30 bài để nội dung cô đọng hơn. Cuốn sách được phát hành vào đầu tháng 8 với hai phiên bản bìa mềm và bìa cứng. Hồi ức Phú Nhuận không chỉ là hồi ức của riêng tôi mà còn bao gồm những câu chuyện của các anh chị đã, đang hoặc từng sống ở khu vực này. Hồi ức luôn phải lọc qua lớp màng trí nhớ, nên mong rằng không có nhiều thiếu sót khi chuyện cũ đã trôi qua xa xôi.

Sách do Công ty Sách Phương Nam đầu tư, giấy phép xuất bản của NXB Thế Giới. Tranh bìa do anh tôi, H.S Phạm Công Tâm thực hiện, cùng tranh minh họa của hai cháu Ngọc Khánh, Trương Ánh Mai trong gia đình và ảnh từ các nguồn.

Thực hiện cuốn sách này, tôi nhận được sự giúp đỡ của các anh chị trong trang “Phú Nhuận ngày xưa”, gia đình ông Lê Tài Chí, võ sư Lê Thanh Tùng, anh Trần Hữu Vinh, anh Trương Văn Cường, nhạc sĩ Huỳnh Hữu Thạnh, anh Trần Văn Thưởng, anh Đức Vượng, anh Phước Thiện cùng nhiều cô bác anh