Nhà Tù Khổ Sai Người An Nam - Những Tù Chính Trị Bị Lưu Đày Cuối Cùng Ở Guyan - Christèle Dedebant

Giới Thiệu Sách Nhà Tù Khổ Sai Người An Nam - Những Tù Chính Trị Bị Lưu Đày Cuối Cùng Ở Guyan - Christèle Dedebant

"Nhà Tù Khổ Sai Người An Nam - Những Tù Chính Trị Bị Lưu Đày Cuối Cùng Ở Guyane" (tác giả Christèle Dedebant, NXB Tổng hợp TP.HCM) kể về hành trình bi tráng của hơn 500 tù nhân chính trị Việt Nam, chủ yếu từ khởi nghĩa Yên Bái, bị Pháp đày sang Guyana (Nam Mỹ) năm 1931-1934 để khai hoang, chịu kiếp khổ sai nơi rừng thiêng nước độc.

Nhà sử học Christèle Dedebant lật lại những trang sử về bối cảnh các cuộc cách mạng ở Việt Nam những năm 1930, làm tiền đề cho tuyên bố độc lập của Hồ Chí Minh vào năm 1945. Tiêu biểu là khởi nghĩa Yên Bái, dưới sự lãnh đạo của Việt Nam Quốc Dân Đảng, nổ ra vào tháng Hai năm 1930 nhưng đã nhanh chóng bị thực dân Pháp đàn áp.

Khoảng 670 người đã bị bắt giữ, bỏ tù hay hành quyết, chủ yếu là những người tham gia vào phong trào kháng chiến của Việt Nam Quốc Dân Đảng, hay phong trào Đông Kinh Nghĩa Thục. Trong số đó, 538 nam tù nhân, từ 17 đến 50 tuổi, được xét là “đủ khả năng vượt đại dương”, trên con tàu Martinière, đưa đến giam giữ ở Guyane.

Nhà sử học cũng nhắc lại sự thay đổi chính quyền ở Guyane vào năm 1936, và dẫn đến việc trả tự do cho một số tù nhân, nhưng lại bị hạn chế di chuyển, không được phép rời khỏi lãnh thổ này. Một số được cấp đất rừng để khai hoang, canh tác, hay được phép làm việc tại doanh nghiệp khai thác khoáng sản ở Guyane. Đến khi Đệ Nhị Thế Chiến kết thúc, các nhà tù tại Guyane lần lượt bị đóng cửa. Những tù nhân Đông Dương cuối cùng được trả tự do từ năm 1949. Mãi đến năm 1963 họ mới được đưa trở về lại quê hương. Một nửa trong số những người bị lưu đày đã quyết định ở lại Cayenne, sinh sống “trong khu phố người Hoa”, trên thực tế là những người Đông Dương.

Các thông tin nổi bật về nhà tù này:

• Bối cảnh: Sau thất bại của khởi nghĩa Yên Bái (1930), nhiều đảng viên Việt Nam Quốc Dân Đảng bị bắt và đày biệt xứ, trong đó hơn 500 người (độ tuổi 17-50) được đưa lên tàu Martinière sang Guyane Pháp.
• Địa điểm và điều kiện: Tù nhân không giam chung với tù hình sự mà ở các khu vực đặc biệt, buộc lao động khổ sai khai hoang rừng rậm Amazon.
• Ý nghĩa tên gọi "Nhà tù An Nam": Nơi đây từng được gọi là nhà lao An Nam tại Cayenne, Guyane.
• Số phận tù nhân: Nhiều người chết vì bệnh tật và kiệt sức do lao động nặng nhọc, sự kiện này bị lãng quên trong một thời gian dài trong lịch sử Pháp và Việt Nam.

Tác phẩm của Christèle Dedebant (bản dịch của Lê Hồng Phước) cung cấp cái nhìn chi tiết và chân thực nhất về câu chuyện bị lãng quên này.