Tiến Hóa Sáng Tạo - Henri Bergson

Giới Thiệu Sách Tiến Hóa Sáng Tạo - Henri Bergson

Henri Bergson là triết gia người Pháp, một nhân vật có ảnh hưởng lớn của triết học cuối thế kỷ 19 và đầu thế kỷ 20. Ông là giáo sư triết học tại Collège de France từ năm 1900 đến năm 1921 và nhận giải Nobel Văn chương năm 1927 (trao năm 1928). “Tiến hóa sáng tạo” là cuốn sách nổi bật thể hiện tư tưởng triết học của Bergson khi ông đánh giá lại toàn bộ thuyết tiến hóa của Darwin.

“Tiến hóa sáng tạo” không chỉ là một chuyên khảo triết học; đó còn là bản tuyên ngôn hùng hồn của Henri Bergson về một vũ trụ không ngừng chuyển dịch. Qua tác phẩm này, Bergson khẳng định vị thế của mình như một triết gia nhìn thấu những hạn chế của các lý thuyết sinh học đương thời, khi chúng cố đóng khung sự sống vào những khuôn mẫu cơ giới khô khan.

Bố cục của cuốn sách gồm 4 chương:

Chương I: Về sự tiến hóa của sự sống
Chương II: Những hướng đi phân kỳ của sự tiến hóa của sự sống - Sự đờ đẫn - Trí năng, bản năng
Chương III: Về ý nghĩa của sự sống - Trật tự của tự nhiên và hình thức của trí năng
Chương IV: Cơ chế điện ảnh của tư duy và ảo tưởng cơ học - Lược qua lịch sử các hệ thống - Sự trở thành thực thụ và thuyết tiến hóa giả
Qua các chương sách Bergson cho rằng, nếu chỉ nhìn sự sống qua lăng kính của các quy luật vật lý hay những biến đổi ngẫu nhiên, chúng ta sẽ bỏ sót một yếu tố then chốt: durée (thời tục). Với Bergson, thời gian không phải là những tích tắc rời rạc trên mặt đồng hồ, mà là một dòng chảy liên tục, nơi quá khứ thẩm thấu vào hiện tại để nhào nặn nên một tương lai hoàn toàn mới.

Tâm điểm của lý thuyết tiến hóa sáng tạo là khái niệm élan vital (đà sống). Bergson đề xuất rằng toàn bộ quá trình tiến hóa nên được hiểu như là sự bền bỉ của một xung năng sống mãnh liệt, một sức mạnh nội tại luôn tìm cách xuyên thủng sự trì trệ của vật chất để không ngừng sản sinh ra những hình thái sống đa dạng. Trong thế giới quan này, tiến hóa không phải là một kế hoạch đã được lập trình sẵn hay một cỗ máy vận hành theo định luật mà là một hành động sáng tạo liên tục, bất tận. Sự kết hợp giữa tư duy khoa học sắc sảo và tâm hồn nghệ sĩ đã góp phần mang về cho ông giải Nobel Văn chương danh giá.

Cuốn sách nằm trong bộ sách gồm 2 cuốn “Tiến hóa sáng tạo” và “Thời độ và đồng thời” của tác giả Henri Bergson.

Đánh giá, nhận xét của chuyên gia dành cho cuốn sách Tiến Hóa Sáng Tạo - Henri Bergson
1. William James (Triết gia tâm lý học người Mỹ): Trong một bức thư đầy phấn phấn khích gửi cho chính Bergson sau khi đọc xong tác phẩm, James đã viết: "Ôi ông Bergson thân mến, Tiến hóa sáng tạo của ông là một điều kỳ diệu, một kỳ quan thực sự trong lịch sử triết học... Nó là một tác phẩm sẽ tồn tại vĩnh cửu." (Nguồn: The Letters of William James, Vol. 2, 1920).

2. Bertrand Russell (Triết gia và nhà toán học người Anh): Dù có những quan điểm phê bình gay gắt về phương pháp luận, Russell vẫn phải thừa nhận sức ảnh hưởng không thể phủ nhận của tác phẩm khi nhận định: "Tiến hóa sáng tạo của Bergson là một cuốn sách đã đạt được thành công rực rỡ mà hiếm có tác phẩm triết học nào trong thời đại này có được." (Nguồn: A History of Western Philosophy - Lịch sử triết học Tây phương, 1945).

3. Hội đồng Giải thưởng Nobel: Khi trao giải Nobel Văn chương năm 1927 cho Bergson (trao năm 1928), Viện Hàn lâm Thụy Điển đã vinh danh ông như sau: "... ghi nhận những ý tưởng phong phú và đầy sức sống của ông, cùng kỹ năng rực rỡ mà qua đó chúng được trình bày." (Nguồn: Nobel Prize in Literature Presentation Speech, 1927).

4. Gilles Deleuze (Triết gia Pháp hiện đại): Một trong những người kế thừa và làm mới tư tưởng Bergson đã khẳng định tầm vóc vượt thời gian của cuốn sách: "Tiến hóa sáng tạo là cuốn sách sâu sắc nhất của thế kỷ về vấn đề sự sống." (Nguồn: Le Bergsonisme - Chủ nghĩa Bergson, 1966).

Tác Giả:
Henri Bergson (1859-1941) là nhà triết học, nhà văn người Pháp. Năm 1889, ông bảo vệ luận án tiến sĩ về Các dữ kiện trực cảm của ý thức. Năm 1900, ông được bổ nhiệm làm chủ nhiệm bộ môn Triết học Hy Lạp trường College de France. Năm 1914, ông được bầu vào Viện Hàn lâm Pháp và trở thành chủ tịch Viện Hàn lâm các khoa học chính trị và đạo đức. Bergson đoạt giải Nobel Văn học năm 1927.